प्राध्यापक डा.राजेश नेपाल
यात्रा संस्करण
कुनै देशलाई बुझ्नु भनेको त्यहाँका पर्यटकीय स्थल घुम्नु मात्र होइन; त्यसको इतिहास, संस्कृति, अर्थतन्त्र, प्रविधि र जनजीवनलाई नजिकबाट नियाल्नु पनि हो। यही अवसर सन् २०२६ सेप्टेम्बर १८ देखि २७ सम्म चीन भ्रमणका क्रममा प्राप्त भयो। चीन सरकारको निमन्त्रणामा AIBO द्वारा आयोजित “Seminar on Poverty Alleviation through Cross-Border E-Commerce and Green Trade for Officials of Developing Countries” मा सहभागी हुनु मेरो लागि शैक्षिक अनुभवसँगै चीनको विकास यात्रालाई प्रत्यक्ष बुझ्ने महत्वपूर्ण अवसर बन्यो।
बेइजिङ : इतिहास नीति र आधुनिकताको संगम
भ्रमणको पहिलो गन्तव्य राजधानी बेइजिङ थियो। व्यवस्थित सडक, आधुनिक भवन, सार्वजनिक पूर्वाधार र प्रविधिको व्यापक प्रयोगले सहरले पहिलो भेटमै प्रभाव पार्यो। आयोजकहरूको आतिथ्य, आवास, यातायात तथा कार्यक्रम व्यवस्थापन अत्यन्त राम्रो र व्यवस्थित थियो। सेमिनारका प्रारम्भिक सत्रमा चीनको राष्ट्रिय अवस्था, आधुनिकीकरणको यात्रा, नेतृत्वको शासन दर्शन तथा विश्वव्यापी व्यापार र आर्थिक सहकार्यमा डिजिटल अर्थतन्त्रको भूमिकाबारे विज्ञहरूबाट प्रस्तुति सुन्यौँ। यी छलफलले चीनको विकासलाई दीर्घकालीन योजना, नीतिगत निरन्तरता, प्रविधि र संस्थागत क्षमताको संयुक्त परिणामका रूपमा बुझ्न मद्दत गरे।
ग्रेटवाल : इतिहाससँगको अविस्मरणीय साक्षात्कार
सेप्टेम्बर २० मा विश्वप्रसिद्ध Great Wall of China पुग्ने अवसर मिल्यो। इतिहासका पुस्तक र तस्बिरमा देख्दै आएको विशाल संरचनालाई आफ्नै आँखाले हेर्नु र त्यसका उकालो–ओरालो पर्खालमाथि हिँड्नु अविस्मरणीय अनुभव थियो। करिब बाह्र वर्षअघि पनि ग्रेटवाल पुगिसकेको भए तापनि यसपटकको भ्रमणले पुराना स्मृति ताजा गरायो। पहाडका शृङ्खलामाथि टाढासम्म फैलिएको पर्खालले मानव परिश्रम, सामूहिक संकल्प र दूरदृष्टिको परिचय दिन्छ। ग्रेटवाल चीनको सुरक्षा इतिहास मात्र होइन, राष्ट्रिय पहिचान, सभ्यता र ऐतिहासिक गौरवको प्रतीक पनि रहेछ।
JD.com : डिजिटल व्यापारको बदलिँदो स्वरूप
बेइजिङमा JD.com को अवलोकनले आधुनिक ई-कमर्स, प्रविधिमा आधारित आपूर्ति प्रणाली र उपभोक्तासम्म वस्तु पुर्याउने व्यवस्थाबारे बुझ्ने अवसर दियो। डिजिटल प्लेटफर्म, व्यवस्थित भण्डारण तथा वितरण प्रणालीले व्यापारलाई परम्परागत सीमाभन्दा धेरै अगाडि पुर्याउन सक्छन्। ग्रामीण उत्पादक र साना व्यवसायीलाई बजारसँग जोड्न यस्ता प्रणाली उपयोगी हुने देखियो। नेपालको कृषि, हस्तकला र घरेलु उत्पादनलाई पनि प्रभावकारी डिजिटल बजारसँग जोड्न सके नयाँ अवसर सिर्जना हुन सक्छ।
हाङझाउ : फूलहरूको सहर र डिजिटल अर्थतन्त्रको केन्द्र
सेप्टेम्बर २२ मा आधुनिक रेल सेवामार्फत बेइजिङबाट हाङझाउ पुग्यौँ। ‘City of Flowers’ भनेर चिनिने हाङझाउ हरियाली, सुन्दर प्राकृतिक दृश्य, सफा सडक र व्यवस्थित सहरी संरचनाका कारण आकर्षक लाग्यो। यो सहर प्राकृतिक सौन्दर्यका लागि मात्र होइन, चीनको डिजिटल अर्थतन्त्रको महत्वपूर्ण केन्द्रका रूपमा पनि परिचित छ। विश्वप्रसिद्ध Alibaba को कार्यालय तथा डिजिटल व्यापारसँग सम्बन्धित गतिविधिबारे जानकारी लिने अवसर मिल्यो। डिजिटल माध्यमले स्थानीय उत्पादनलाई राष्ट्रिय र अन्तर्राष्ट्रिय बजारसम्म पुर्याउन, साना तथा मझौला उद्यमलाई विश्वव्यापी व्यापारमा सहभागी गराउन र उद्यमशीलतालाई प्रोत्साहन गर्न सक्ने सम्भावना स्पष्ट देखियो।
हरित प्रविधि र न्यून कार्बन अर्थतन्त्र
हाङझाउमा Yuanpai Technology Co. Ltd. को भ्रमणका क्रममा न्यून कार्बन ऊर्जा उपकरण तथा हरित प्रविधिबारे जानकारी प्राप्त भयो। उत्पादन र ऊर्जा उपयोगका प्रक्रियामा कार्बन उत्सर्जन घटाउने प्रयास आजको विश्वका लागि अत्यन्त महत्वपूर्ण छ। आर्थिक विकास र वातावरण संरक्षणलाई सँगसँगै अघि बढाउनुपर्ने आवश्यकता यस भ्रमणले थप स्पष्ट बनायो। डिजिटल अर्थतन्त्रसँगै हरित प्रविधिलाई विकासको आधार बनाउने चिनियाँ प्रयासबाट दिगो विकासबारे महत्वपूर्ण पाठ सिक्न सकियो।
ग्रामीण समृद्धि र सीमापार ई-कमर्स
सेप्टेम्बर २३ र २४ का स्थलगत अध्ययनमा Cross-border E-commerce Industrial Park, Xiaoshan Science City, Zhejiang International Studies University तथा Fenghuang Village लगायतका स्थानको अवलोकन गर्यौँ। साना तथा मझौला उद्यमलाई अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा पुर्याउन डिजिटल सीप, बहुभाषिक क्षमता, प्रविधि र संस्थागत सहयोग कति आवश्यक रहेछ भन्ने बुझियो। फेङह्वाङ गाउँको भ्रमणले स्थानीय स्रोतसाधन, सामूहिक प्रयास, उत्पादन र बजारको पहुँचलाई जोडेर ग्रामीण समृद्धि हासिल गर्ने अभ्यास देखायो। गरिबी न्यूनीकरणका लागि सहायता वितरणसँगै मानिसलाई उत्पादन, सीप, प्रविधि र बजारसँग जोड्नु दीर्घकालीन उपाय रहेछ।
नेपालका चिया, कफी, अलैंची, अदुवा, हस्तकला, पश्मिना तथा जडीबुटीजस्ता मौलिक उत्पादनलाई डिजिटल प्लेटफर्ममार्फत अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा पुर्याउन सकिन्छ। यसका लागि गुणस्तर, प्याकेजिङ, भन्सार प्रक्रिया, भुक्तानी प्रणाली, डिजिटल सीप र बजार पहिचानमा समन्वित पहल आवश्यक देखिन्छ।
वेस्ट लेक : प्रकृति र सभ्यताको सुन्दर संयोजन
हाङझाउको विश्वप्रसिद्ध West Lake भ्रमण पनि स्मरणीय रह्यो। शान्त ताल, हरियाली, सुन्दर पुल र बगैँचाले प्रकृति तथा मानव निर्मित संरचनाबीचको सन्तुलन प्रस्तुत गर्छन्। व्यस्त अध्ययन कार्यक्रमबीच यस स्थलले प्रकृतिसँग केही समय बिताउने अवसर दियो। सहरको सफलता आर्थिक विकासमा मात्र होइन, वातावरणीय सौन्दर्य, सांस्कृतिक सम्पदा र जीवनको गुणस्तरमा पनि निर्भर हुन्छ भन्ने अनुभूति भयो।
नेपालका लागि सिकाइ र निष्कर्ष
सेमिनारका अन्तिम सत्रमा चीनको गरिबी न्यूनीकरण मोडेल, ई-कमर्समा आधारित गरिबी न्यूनीकरण तथा ग्रामीण ई-कमर्सका नीतिगत व्यवस्था र सहयोग प्रणालीबारे थप जानकारी प्राप्त भयो। चीनको अनुभवले गरिबी न्यूनीकरण केवल आर्थिक सहायता वितरण गरेर सम्भव नहुने, बरु उत्पादन, बजार, सीप, प्रविधि र उद्यमशीलतालाई एकसाथ जोड्नुपर्ने देखाउँछ। नेपालसँग प्राकृतिक स्रोत, कृषि उत्पादन, सांस्कृतिक सम्पदा र श्रमशक्तिको ठूलो सम्भावना छ। स्पष्ट नीति, प्रविधिको उपयोग, पूर्वाधार, गुणस्तर र बजार पहुँचमा ध्यान दिन सके ग्रामीण अर्थतन्त्रलाई बलियो बनाउन सकिन्छ।
सेप्टेम्बर २७ मा समापन समारोह र बिदाइ भोजसँगै औपचारिक कार्यक्रम सम्पन्न भयो। दशदिने भ्रमणमा प्राप्त आतिथ्य, ज्ञान, अन्तर्राष्ट्रिय प्रतिनिधिहरूसँगको अन्तरक्रिया र स्थलगत अनुभवले नयाँ दृष्टिकोण प्रदान गरे। ग्रेटवालले इतिहास र राष्ट्रिय गौरवको अनुभूति गरायो; JD.com र Alibaba ले डिजिटल व्यापारको सम्भावना देखाए; हरित प्रविधिका अवलोकनले दिगो विकासको महत्व बुझाए; फेङह्वाङ गाउँले ग्रामीण समृद्धिको बाटो देखायो भने वेस्ट लेकले प्रकृति र विकासबीचको सन्तुलनको सुन्दर उदाहरण प्रस्तुत गर्यो।
यो यात्रा केवल चीनका सहरहरू घुमेको अनुभवमा सीमित रहेन। विकासका पछाडि रहेका सोच, नीति, योजना, प्रविधि र कार्यान्वयनलाई बुझ्ने अवसर बन्यो। भ्रमण सकिए पनि यसले दिएको ज्ञान, प्रेरणा र सिकाइ आगामी दिनमा नेपालका सम्भावना र चुनौतीबारे सोच्न उपयोगी रहनेछ। चीन भ्रमण संस्मरण
